Białogard

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Białogard

Flago

Blazono

Flago Blazono
Siedziba władz Miasta.jpg
Mapo
Mapo
Genitivo de la nomo Białogardu
Provinco Okcidenta Pomerio
Distrikto Distrikto Białogardzki
Komunumo Komunumo Białogard
Speco de komunumo Urba
Urba komunumo Jes
Koordinatoj 54° 0′ N, 15° 59′ O5415.983333333333Koordinatoj: 54° 0′ N, 15° 59′ O
Areo 25,72 km²
Loĝantaro 24399 (en 2004)
Loĝdenso 948,6 loĝ./km²
Poŝtkodo 78-200
Telefona antaŭkodo 94
Aŭtokodo ZBI
TERYT 4324401011
Titolo de estro Urbestro
Adreso de estraro ul. 1-go Maja 18
Poŝtkodo de estraro 78-200
Telefono de estraro 94 312-24-01
Fakso de estraro 94 312-23-10
Ĝemelaj urboj (Italio) Albano Laziale
(Belgio) Olen
(Estonio) Maardu
(Germanio) Teterow
(Germanio) Binz
(Latvio) Aknīste
(Svedio) Gnosjö
Komunuma retejo http://www.bialogard.info/
Information icon.svg
vdr

Białogard (germane: Belgard, kaŝube: Biôłogarda, Biôłgard, Belgrod 1124, Belegarde 1159, Belegarde 1176, Belegarda 1194, Belgard 1229, Bjêłôgarda, Biôłogarda, Biôłgard, latine: civitas Albam (Gallus Anonymus))estas urbo en Okcidenta Pomerio en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Białogard en distrikto Białogardzki.

Centro de la urbo kun la preĝejo de la Naskiĝo de Dipatrino Maria
La gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj

Historio[redakti | redakti fonton]

Historio de Białogard en Mezepoko[redakti | redakti fonton]

Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a
Limoj de Pollando dum regado de pola reĝo Boleslao la 1-a, nomata "la Brava"
Pollando dum la regado de Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa

Białogard tio estas unu el la plej malnovaj burgoj en Pomerio. Jak wynika z badań archeologicznych, grodzisko białogardzkie w widłach Parsęty i Leśnicy powstało już w VIII wieku. Pierwotnie było to osiedle obronne skupiające około 70 mieszkańców, następnie w IX-X wieku gród plemienny, w XI wieku gród piastowski, a na początku XII wieku gród książęcy. Restis malmultaj memoraĵoj ligitaj kun historio de la urbo, kiam tiu regionoj estis sub la regado de la unua pola princo Mjeŝko la 1-a kaj la unua pola reĝo Boleslao la 1-a, nomata "la Brava". W umocnieniach obronnych grodu w Białogardzie odkryto jedynie ślady typowych dla Polan konstrukcji hakowych. We wczesnym średniowieczu podstawowymi dziedzinami gospodarki w tym regionie były rolnictwo, hodowla, rybołówstwo i myślistwo. Przez ziemię białogardzką prowadziły ważne szlaki handlowe. Jeden biegnący z Kołobrzegu przez Białogard na południe, a także drugi - trakt handlowy krajów nadbałtyckich, łączący Pomorze Gdańskie z krajami Europy Zachodniej. Korzystne położenie, warunki glebowe oraz klimatyczne przyczyniły się do rozwoju miasta. La burgo estis akirita dufoje en la jaroj 1102 kaj 1107 roku fare de pola reganto Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa. W 1124 roku przez kilka dni przebywał w grodzie episkopo Otto el Bambergo. W 1289 roku władał nim princo Przybysław. Dek jaroj poste la 2an de aŭgusto 1299 princo Bogusław la 4-a donis al la urbo la lokigan privilegion laŭ la leĝo de Lubeko.

Na XIV wiek przypada wzrost znaczenia miasta w życiu gospodarczym de Okcidenta Pomerio. W roku 1307 nadano miastu prawo składu na wszystkie towary. W pierwszej połowie XIV wieku miasto otoczono ceglanym murem. Dum tiu tempo estis konstruita ankaŭ preĝejo kaj urbodomo ambaŭ en la centro de urboplaco.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Białogard de la 16-a jc ĝis la 19-a jc[redakti | redakti fonton]

La pligrandigoj de la teritorio de Prusio en la 17a kaj la 18a jc. *blue: Margraflando Brandenburgio en la jaroj 1600 *verde: Duklando Prusio en la jaro 1600 *flave: Terirtorioj aneksitaj en la 1600-1772 *ruĝe: Teritorioj aneksitaj en la 1772-1795 sekve de la dispartigoj de Pollando-Litovio 1. Nova Silezio 2.Varmio 3.Malantaŭa Pomerio 4.Antaŭpomerio 5.Magdeburgo 6.Osnabruck 7.Minden 8.Mark 9.Kleve

Post la unuiĝo de la Okcidenta Pomerio fare de Bogusław la 10-a, fine de la 15a jc kaj dum la tita 16a jc estis tie relative paca pariodo. Rozwijało się rzemiosło i handel, a bogaci rzemieślnicy zaczęli skupiać się w cechach. Dum la Tridekjara Milito (1618-1648) przetaczające się przez Białogard oddziały wojsk cesarskich i szwedzkich wielokrotnie plądrowały miasto. Zniszczenia wojenne, głód i zaraza spowodowały masowe ucieczki najuboższej, przeważnie słowiańskiej ludności do Polski. Bezpotomny zgon księcia Bogusława XIV, ostatniego z rodu Gryfitów (w 1637 roku) i przejście Ziemi Białogardzkiej na mocy traktatu w Osnabrück pod panowanie Brandenburgii (1653 rok) stały się przyczyną napływu szlachty i urzędników brandenburskich, co wiązało się z postępującą germanizacją.

La milit-operacoj de la rusia armeo i.a. tra Pomerio kaj la neŭtrala teritorio de la Unio de Pollando-Litovio (namata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj), dum la Sepjara milito (1756–1763)

Dum la Sepjara Milito (1756-1763) Białogard, kaj la tuta Pomerio, była przedmiotem walk i przetargów wojsk szwedzkich i pruskich. Wojna ta, oraz wojny napoleońskie spowodowały kolejne spustoszenia i regres rozwojowy. Tuż po wojnie, w roku 1765, miał miejsce jeden z największych pożarów miasta, który całkowicie zniszczył centrum i przedmieścia. Wiek XIX przyniósł miastu gwałtowny rozwój techniki. 20 listopada 1858 roku uruchomiono kolej parową z Białogardu do Koszalina, a już w roku następnym białogardzki dworzec kolejowy stał się punktem węzłowym. Okazis tiam disvolvo de industrio, ĉefe produktejo (fabriko) pri la manĝaĵoj kaj produktoj agrikultur-arbaraj.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Historio de Białogard dum la 20-a jc[redakti | redakti fonton]

La malnova Urbodomo

Malgraŭ la konstanta ekonomia disvolvo parto de la loĝantoj decidis elmigradi. W latach 1859-1867 mieszkańcy powiatu białogardzkiego emigrowali do Ameryki Północnej. Kolejna fala emigracji do obu Ameryk, oraz zachodnich i północno-zachodnich uprzemysłowionych krajów niemieckich wystąpiła w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku. Proces wyludniania trwał nieprzerwanie do I wojny światowej, w wyniku której liczba ludności w powiecie zmalała jeszcze bardziej. Sytuacja ta zmieniła się dopiero po zakończeniu wojny, kiedy to nastąpił napływ ludności z ziem oddanych Polsce. W czasie II wojny światowej na terenie miasta i w jego okolicach znajdowały się obozy dla robotników przymusowych i jeńców wojennych. Białogard został zdobyty w dniu 5 marca 1945 roku przez oddziały złożone z Rosjan i Polaków. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon).

Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito

Po wojnie Białogard stał się siedzibą powiatu. Ĝis la naŭdekaj jaroj de la 20a jc en la urbo estis la kazernoj de la sovetia armeo.

(la artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

La Pordego de Połczyn
  • Fritz Richard Barren, Städte-Atlas Pommern, Leer: Rautenberg, 1993.
  • Jarosław Kociuba, Pomorze. Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego, Szczecin: Walkowska Wydawnictwo, 2012.
  • Gerard Labuda, Kaszubi i ich dzieje, Gdansko: Oficyna Czec, 1996.
  • Bogusław Polak, Białogard 1299-1999. Studia z dziejów miasta, Koszalin: Muzeum Okręgowe, 1999.
  • Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Vroclavo: Ossolineum, 1987.
  • Krystyna Rypniewska, Heinz-Peter Schulz, Białogardw starych fotografiach, Koszalin: Wydawnictwo Kadr, 1998.
  • Adam Wirski, Białogard przez wieki, Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Bałtyckiej Wyższej Szkoły Humanistycznej, 2000.

Internacia kunlaboro[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]